Facebook ve MySpace ilk sosyal ağlar mı? Hayır. Fakat bunlar geniş çapta başarılı olan nadir örnekler. Kendilerinden daha önce de sosyal ağlar vardı daha sonra da olacak. Sosyal ağların yaşam döngüsü insanlarınki gibi. Her birinin ömrü, popüleritesi, kullanım yaygınlığı farklı.

Yeni bir sosyal ağın oluşması için en iyi yöntem iyi bir fikirdir. Bu fikir yeni bir sosyal ağın kurulmasına neden olabilir. Yeni fikir bulunamıyorsa zaten mevcut olan bir fikir de kopyalanabilir. Fakat özgün olmayan bir sosyal ağ pek çok durumda başarısız olacaktır. Bu kısma sosyal ağın oluşması diyebiliriz. Hamilelik süreci yani. Sosyal ağ duyurulana kadar veya tanıtımlarla kullanıcıya ulaşana kadar bu süreçte sayılır.

Ağ, çaba sarfetmeden kullanıcı kendi kendine gelmeye başladığı zaman doğmuş demektir. Örneğin Twitter televizyona reklam falan vermedi. Çok popülerleşti herkes konuştu oradan haberiniz oldu (bkz. MySpace TV reklamı vermişti). Bence bir ağın başarısı da buna bağlı. Hatta başarılı olup olmayacağı burada belli oluyor. Bugün bildiğimiz sosyal ağların çoğu milyonlarca kullanıcının olduğu servisler. Zaten kullanıcı sayısı az olunca hem tanınmıyor hem de orada bulunmanın bir anlamı kalmıyor. Yeni fikir güzelse bile olgunlaşması zaman alıyor. Bugün bildiğimiz pek çok sosyal ağ kurulurken arkasında finansal bir destek olmadan başlıyor. Bu da istenilen düzeye gelmek için çok fazla zaman tanımıyor. Örneğin Friendfeed’in gelişimini bloglarından görebilirsiniz. 2007′de yeni ofislerine taşındıklarında 3 kişilermiş. Bugün ise vardıkları nokta çok farklı. Sosyal ağın “pişmesi” zaman alabiliyor.

Bir süre sonra “pişmiş” sosyal ağ eskisi gibi olmamaya başlar. Bunu daha çok kullanıcılar sezer. Kullanıcı sayısı arttıkça ortam eskisi gibi olmaz. Örneğin Facebook. Eskiden kimse yoktu fakat bugün ailelerimiz bile üye. Çok yakında böyle birşeyin Friendfeed’in başına gelmesinden korkuyorum. Geliştiriciler nasıl yaklaşıyordur bilmiyorum. Daha çok kullanıcı alıp eski kullanıcıyı kaybetmek. Bu noktalarda sosyal ağ ölmeye başlıyor.

Sosyal ağın pek çok ölme nedeni olabilir. Birinden yukarıda bahsettim. Bir diğer neden de yeni bir reklam politikası olabilir. Giderler çok fazla olunca doğal olarak kar edebilmek için bir reklam politikası izleniyor. Örneğin last.fm’in yeni getirdiği 30 şarkıdan sonra ücretsiz dinleyememe. Bu last.fm’i öldürmeyecek. Hatta kısa vadede kullanıcı sayısının artmasına sebep olacak. Fakat zamanla bu ağ gereksiz kullanıcılardan arınacak ve çoğunlukla içerik için para ödeyenler kalacak.

Büyük bir tasarım değişikliği de yine “küskünler” oluşmasına neden olabilir. Facebook bugünkü tasarıma gelmek için iki kere büyük tasarım değişiklikleri yaptı. İkisinde de kullanıcılar memnun değildi. Kullanmaya devam ettiler fakat eskisi kadar çok kullanmamaya başladılar. Bir sosyal ağdaki arkadaşlarınız artık orayı kullanmamaya başlarsa bu sizi de kullanmamanız konusunda etkileyecektir. Sonuçta sosyalleşmenin olmadığı bir sosyal ağ iş yapamaz.

Sosyal ağların ölümleri için birkaç uç örnek daha var. Fakat bunlar pek gerçekçi olmadığı için bahsetmeyeceğim.

Sosyal ağları kendi hallerine bırakalım. Onlar kendi yollarını bulacaklardır.

Biliyorum çok fazla okurum yok ama daha önce buraya geldiyseniz günlük ve haftalık olarak twitlerimin bloglandığını farketmişsinizdir. Doğal olarak bunları elle yapmıyorum. WordPress kullandığım zaten bariz. Twitter Tools eklentisiyle sadece widget olarak twit göstermekten öte şeyler yapabiliyorsunuz. Bunlar içinde twitter hesabınızın günlük ve haftalık olarak bloglanması da yer alıyor.

İstatistiklerimi StatPress’ten alıyorum. Böylece hangi arama motorundan hangi kelimelerle geldiklerini görebiliyorum. FriendFeed’de hoşuma gidenleri beğenince Twitter hesabımda bunların tek tek uyarıları çıkıyor. Tabii doğal olarak istemeden de olsa bir kalabalık oluyor. Twitter hesabımı takip eden varsa verdiğim rahatsızlıktan dolayı özür diliyorum.

Bloglarken genelde kendim içerik ürettiğim için kendi düşüncelerime yakın şeyler hakkında yazılar yazıyorum. Fakat Friendfeed’de başkalarının ürettiklerini görme şansım oluyor ve bunları bir kısmını beğeniyorum. Beğendiklerime blogdan link vererek arama motorlarından alakasız bir konuyla ilgili hit çekebiliyorum. Tabii ziyaretçi sayısından çok nitelikli ziyaretçi önemli ama sonuçta ne kadar çok giriliyorsa da o kadar çok yayılacağı anlamına gelir.

Zaman geçtikçe daha geniş istatistiklerim oldukça paylaşmaya devam edeceğim.

Baştan belirteyim bu yazı Sosyal Ağlar hakkında. Bunu belirttikten sonra aklımdaki düşünceyi size aktarmaya çalışayım. Öncelikle internetin kullanımının yaygınlaşması ve hızlanmasıyla internet, komik videolar izlenen bir araç olmaktan çıkarak iletişim aracı olma yolunda büyük yol katetti. Aslında Internet’in asıl amacı iletişimdi ama popülerleşmesiyle doğal olarak bir eğlence aracı oldu. Kendimden yola çıkarak düşünüyorum, geniş bant internete geçmem dizilere, filmlere ve müziklere ulaşımımı kolaylaştırdı. Yoğunluğu eğlenceye verdim. Birçok kişinin de benim gibi amaçları olduğuna eminim. Fakat internet karşısında geçirdiğimiz zaman arttıkça, arkadaş çevremiz genişledikçe açıkçası farklı ihtiyaçlarımızın doğduğu açıktı.

İletişim açısından Microsoft Chat programını hatırlıyorum. Windows 95 veya 98 ile birlikte gelen bu program ile diğer bilgisayarlara IP ile bağlanıp (sanırım açık port da istiyordu. o zamanlar 56k modem dönemleri) konuşuluyordu. Çizgi roman şeklinde bağlı olan karakterler farklı haraketlerle baloncuklarla konuşuyorlardı. Tabii ki daha eski iletişim yöntemleri de (duman gibi şaka bir yana MS Dos altında çalışan programlardan bahsediyorum) vardır ama ben kullanmadım, kullanılırken görmedim.

56k yaygınlaşırken mIRC isimli program ile irc ağına bağlanıp sunucuların belirli odalarından amaçsızca tanımadığımız kişilerle sohbet edebiliyorduk. Bu programın çok daha geniş kullanımı da vardı. Bazı odalarda dosya paylaşımı yapılıyordu (sanıyorum UseNet’e benzer bir sistem). Birçok sitenin ve kullanıcının kendi özelleştirilmiş sürümleri vardı.

Internet üzerinden hizmet veren servis çok fazla olmadığından mail adresi zorunluluğu da yok denilecek kadar azdı. Bu yıllarda Yahoo ezici bir şekilde arama motoru ve mail hizmetinde birinciydi. Fakat Microsoft’un MSN platformu da yavaş yavaş yer ediniyor ve MSN Messenger geliştiriliyordu. Windows XP ile birlikte gelen MSN Messenger hem iletişimin hem de internet servislerinin kullanımında bir mihenk taşı sayılabilir. Bir çok kişiye internet aldıran bilgisayar kullanmaya iten bir gelişmedir bana göre.

Bu yıllarda forum scriptlerinin keşfiyle birlikte fikirlerimizi dünyayla paylaşmaya başladık. Aslında bu yıllarda bloglar vardı ama daha bilinmiyordu. Web sayfaları hala ziyaretçi defteri bulunduruyordu. Programlamayı kolaylaştıran bazı gelişmelerle birlikte internette yaptığımız işlemlerin sayısı çığ gibi büyüdü.

Bugün neredeyse her kullanıcıya bir sosyal ağ düşüyor. Andy Warhol’un bize vaadettiği 15 dakikalarımızı bu ağlarda harcıyor olabiliriz. Bugün popüler olan kişiler birkaç gün görünmeyince çok kolay unutulabiliyor. Şahsen hala bu ağlarda popüler değilim. 15 Dakikamı saklıyorum. Duyduğuma göre sakladıkça rölativiteye göre daha yavaş geçiyormuş. Popüler olursam bildiririm.

Aslında haber hakkında verecek pek bir bilgi yok. Artık Friendfeed Türkçe ve İtalyanca olarak hizmet verebiliyor. Zaten bir süredir yardım kısmı Türkçe idi. Gönüllüler tarafından çevirilmiş. Sitenin kendisi ise sanıyorum profesyonel biri tarafından çevirilmiş. Ama “Beğenini kaldır”, “Hayali arkadaş oluştur” ve araçlar kısmındaki çevirilerle ilginç olduğunu kanıtladı. İngilizceye dönen çok olacak gibi hissediyorum (şimdilik).